Sáng nay (26.9), tại TP.HCM, nhân kỷ niệm 110 năm ngày sinh và 30 năm ngày mất của họa sĩ Văn Giáo (1916 - 1996), gia đình ông cùng Công ty CP Thiết kế May Living, Hội Mỹ thuật VN và Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM phối hợp tổ chức triển lãm Đất nước mùa xuân, giới thiệu 110 tác phẩm tuyển chọn - đúng với 110 năm ngày sinh - để người xem có dịp tiếp cận trực tiếp tranh, cùng những đóng góp nghệ thuật to lớn cho nền hội họa VN của họa sĩ Văn Giáo.
Chân dung tự họa của Văn Giáo
ẢNH: GIA ĐÌNH CUNG CẤP
DẤU ẤN THƯƠNG HIỆU VĂN GIÁO BỘT MÀU
Cuối thập niên 1930, tên tuổi Văn Giáo xuất hiện trong đời sống mỹ thuật Hà Nội, bằng nhiều triển lãm cá nhân ở số 18 phố Lò Sũ. Tại đây trưng bày tranh phong cảnh về Hà Nội rất đẹp, cùng với các chân dung tự họa cho thấy tài năng và khát vọng lớn của người họa sĩ trẻ luôn dấn thân. Với Tam quan nội Văn Miếu (năm 1939, Bảo tàng Mỹ thuật VN) mở đầu cho thời kỳ hoạt động sôi nổi, ông trở thành nghệ sĩ bậc thầy về chất liệu bột màu bằng nhiều tác phẩm: Cẩm Phả mỏ, Đền Voi Phục, Đôi bờ Hiền Lương, Hơ áo chiến sĩ… Đặc biệt, bức tranh Cây liễu bên nhà sàn Bác Hồ (1995) phác họa gốc liễu bên ngôi nhà sàn Bác Hồ chỉ kịp hoàn thành trước khi họa sĩ mất 1 năm, đã thể hiện tình cảm to lớn và sự tôn kính ông dành cho Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Trong số các tên tuổi nổi tiếng của mỹ thuật VN gắn liền với chất liệu sử dụng, nói đến sơn mài phải nghĩ ngay đến Nguyễn Gia Trí, lụa có Nguyễn Phan Chánh, sơn dầu Tô Ngọc Vân thì bột màu luôn gắn liền với Văn Giáo. Ai cũng biết xử lý bột màu lúc ướt lúc khô rất khó, thường dễ bị cầy (chồng lấn nhau) khiến tranh đục màu nhưng những "đứa con tinh thần" của ông có độ trong sáng đến kỳ lạ. Đơn giản vì Văn Giáo luôn nắm bắt được ánh sáng, sắc độ và kỹ thuật của chất liệu. Theo truyền thống hàn lâm châu Âu và Trường cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, bột màu dùng làm chất liệu phục vụ ký họa thứ yếu, nghiên cứu hoặc phác thảo…, nhưng qua bàn tay tài hoa của Văn Giáo, bột màu không còn là chất liệu "bè thứ" nữa mà được ông đưa lên ngang hàng với các chất liệu khác.
Tác phẩm Phố Hàng Bè - Hà Nội (1944) được giới thiệu tại triển lãm
ẢNH: GIA ĐÌNH CUNG CẤP
Tác phẩm Đất nước mùa xuân (1963) được giới thiệu tại triển lãm
ẢNH: GIA ĐÌNH CUNG CẤP
Tác phẩm Đón Bác Hồ ở đình Hồng Thái (1974) được giới thiệu tại triển lãm
ẢNH: GIA ĐÌNH CUNG CẤP
Lần giở "kho" hình ảnh tư liệu vẫn luôn đầy ắp, cùng với đó là những hồi ức không bao giờ quên, họa sĩ Văn Đức rưng rưng nhớ về người bố tính tình luôn thẳng thắn và bộc trực: "Cả cuộc đời cụ không bao giờ ngưng nghỉ làm việc, thật đúng nghĩa với hai chữ lao động". Với bản tính thích xê dịch, họa sĩ Văn Giáo có thể rong ruổi hàng tháng trời khắp mọi vùng miền đất nước. Không nơi nào là ông chưa đi, dù ngày ấy phương tiện thiếu thốn trăm bề. "Chỗ may mắn có ô tô bố trí của lực lượng vũ trang thì hên, còn lại đa phần cụ cuốc bộ hoặc đi ngựa xuyên trong rừng núi. Thời gian cụ xa nhà lâu nhất tôi nhớ tới… 13 tháng. Có năm vì say vẽ bỏ lỡ mất chuyến xe, cụ đã không về kịp nhà ăn tết…", họa sĩ Văn Đức nhớ lại.
HOÀN THÀNH ƯỚC NGUYỆN DANG DỞ
Với tình yêu quê hương mãnh liệt, ngay từ khi mới chập chững vào nghề ông đã chọn Văn Miếu, Hồ Gươm, phố cổ Hà Nội để đưa vào tranh…, cho đến khi thành danh thì đề tài thiên nhiên đất nước luôn khiến ông thao thức, trăn trở. Có bức ông vẽ 23 năm mới xong, như Trận địa pháo bảo vệ thủ đô (từ 1966 - 1989) là một ví dụ. Nếu nhiều họa sĩ còn khắt khe trong việc lựa chọn bố cục thì dưới con mắt của họa sĩ Văn Giáo, thiên nhiên chỗ nào ông cũng có thể đưa vào tranh. Và cũng vì quá tự nhiên nên tranh Văn Giáo tươi vui, trong trẻo và đầy sắc xuân nên luôn được lùng mua, ngay từ thời đất nước mới mở cửa. Riêng năm 1990, ông từng bán cùng lúc tới…100 bức cho một nhà sưu tập Canada.
Tác phẩm Cầu Thê Húc (1990) được giới thiệu tại triển lãm
ẢNH: GIA ĐÌNH CUNG CẤP
Tác phẩm Đón Bác Hồ ở đình Hồng Thái (1974) được giới thiệu tại triển lãm
ẢNH: GIA ĐÌNH CUNG CẤP
Năm 1985, vào thời điểm ấy họa sĩ Văn Giáo rất mong muốn mang triển lãm 90 mùa xuân vào TP.HCM để giới thiệu đến người yêu tranh phía nam nhưng vì nhiều lý do nên ý định đó đành dang dở. Ông tiếp tục lên kế hoạch đưa phòng tranh Đất nước mùa xuân vào năm 2000 "với ý nguyện dâng lên Tổ quốc" cũng không thành do năm 1996 thì ông mất. Với triển lãm lần này, gia đình muốn hoàn thành ý nguyện lúc sinh thời của họa sĩ, đồng thời hiến tặng 2 bức tranh quý Trên thao trường và Đón Bác Hồ ở đình Hồng Thái cho Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM lưu giữ, đồng thời ra mắt sách Văn Giáo (dày 372 trang do NXB Mỹ thuật ấn hành).
Sau thời gian chuẩn bị kỹ lưỡng tới… 2 năm, toàn bộ 110 tác phẩm của ông đều được tháo gỡ khung, kiếng và bo tranh để đóng thùng chuyên dụng gửi tàu lửa, máy bay vào TP.HCM. Ngoài ra, một bức tượng Văn Giáo của nhà điêu khắc Dương Đăng Cẩn cùng 9 bức vẽ chân dung ông dưới góc nhìn của các họa sĩ: Lê Lam, Nguyễn Sáng, Kim Bạch, Nguyễn Thụ, Phạm Xuân Thi, Trần Dần, Vi Quốc Hiệp… cũng được trưng bày lần này, để mùa xuân và đất nước luôn đồng hành theo từng nhịp đập của thời đại qua chất liệu bột màu mang thương hiệu rất riêng và thiêng liêng của nghệ sĩ Văn Giáo.
Bình luận (0)